Nasze przejmowanie jednostek ponad instytucjami nie służy nam dobrze
Na początku XX wieku socjolog Max Weber zauważył, że radykalna industrializacja zmieni sposób funkcjonowania społeczeństw. Ponieważ małe, nieformalne operacje ustąpiły miejsca dużym, złożonym organizacjom z jasno określonymi rolami i obowiązkami, przywódcy będą musieli w mniejszym stopniu polegać na tradycji i charyzmie, a bardziej na organizacji i racjonalności. Przewidział również, że stanowiska pracy będą musiały być podzielone na wyspecjalizowane zadania i zarządzane przez system hierarchii, władzy i odpowiedzialności. Wymagałoby to bardziej formalnego sposobu organizacji – biurokracji – w którym role i obowiązki byłyby jasno określone. Władza zostałaby powierzona instytucjom, a nie jednostkom. Jednak zdaniem Gallupa nasza wiara w instytucje została dziś zachwiana. Od instytucji politycznych, przez szkoły, po wielki biznes, poparcie gwałtownie spadło i obecnie jedynie wojsko i mały biznes cieszą się poparciem większości. W istocie proces opisany przez Webera został odwrócony: odrzuciliśmy instytucje i przyjęliśmy jednostki. Nie służy nam to dobrze. Jak instytucje kształtują społeczeństwa W 1776 roku Adam Smith opublikował Bogactwo narodów. Dziś, uważany za przełomowe dzieło kapitalizmu, wówczas nie był tak postrzegany (termin ten nie istniał w powszechnym użyciu). Była to raczej ostra krytyka merkantylizmu, dominującego wówczas modelu gospodarczego, który dążył do akumulacji zasobów kraju poprzez promowanie eksportu i minimalizowanie importu. Smith zwrócił jednak uwagę, że bogactwo narodu leży w tym, co produkuje, a nie w tym, co może schować do skarbców. Co więcej, argumentował, że gdy bogaci kupcy mają taką możliwość, mają tendencję do korumpowania systemów politycznych w celu wydobycia dla siebie większej ilości bogactwa, oraz że wolne rynki to najskuteczniejszy sposób produktywnej alokacji zasobów. Niedawno ekonomiści Daron Acemoglu i James Robinson opierają się na pomysłach Smitha w książce Why Nations Fail. Wyjaśniają, dlaczego los narodów w mniejszym stopniu zależy od czynników wrodzonych, takich jak geografia, kultura czy klimat, a bardziej od jakości i rodzaju budowanych przez nie instytucji: instytucji włączających lub instytucji wyzyskujących.
已Opublikowany: 2026-02-02 17:16:00
źródło: www.fastcompany.com
